На 7 јуни 2025 година се одбележуваат 83 години од раѓањето на Муамер ел-Гадафи, човекот кој четири децении владееше со Либија и остави зад себе контроверзно наследство што и денес предизвикува поделени мислења.
Либија пред и по Гадафи
Под водство на Гадафи, Либија стана една од најбогатите африкански нации, благодарение на нафтените резерви. Неговата визија за “Џамахирија” – држава на масите – донесе бесплатни здравствени услуги, образование и субвенционирани основни потреби. Меѓутоа, политичката репресија, отсуството на слободни избори и јавните егзекуции беа темни страни на неговиот режим .
По неговото убиство во 2011 година, Либија западна во хаос. Земјата се подели на ривалски влади, а милитантни групи, вклучувајќи ја и Исламската држава, ја искористија ситуацијата за да се зацврстат . Економијата се распадна, а илјадници Либијци беа принудени да ги напуштат своите домови.
Глобалното влијание на Гадафи
Гадафи беше познат по својата поддршка на антиимперијалистички движења и обиди за обединување на Африка. Неговата улога во формирањето на Африканската унија и финансиската поддршка на различни револуционерни групи го направија влијателна фигура на континентот .
Сепак, неговата вмешаност во терористички напади, како што е бомбардирањето на летот Пан Ам 103, доведе до меѓународна осуда и санкции . Во 2000-тите, тој се обиде да ја рехабилитира својата слика, откажувајќи се од оружје за масовно уништување и приближувајќи се кон Западот.
Што изгубија Либија и светот?
Либија изгуби стабилност, функционална државна структура и чувство на национално единство. Светот, пак, изгуби еден од последните лидери кои отворено се спротивставуваа на западната хегемонија и се залагаа за алтернативен глобален поредок.
Денес, многумина во Либија со носталгија се сеќаваат на времето на Гадафи, не поради неговата авторитарност, туку поради редот и сигурноста што тогаш постоеја . Сепак, неговото наследство останува предмет на дебата: дали беше визионер кој сакаше да ја ослободи Африка или диктатор кој ја задуши слободата?
На 83-годишнината од неговото раѓање, прашањето останува отворено: што навистина изгубија Либија и светот со заминувањето на Муамер ел-Гадафи?
