Светот влегува во 2026 година со чувство на длабока неизвесност. Војните не престануваат, дипломатските канали се затегнати, а сè почесто се зборува за директни судири меѓу големите сили. Прашањето што сè почесто се поставува – дали Третата светска војна заврши или допрва започнува – повеќе не звучи како хипербола, туку како легитимна геополитичка дилема.
За разлика од двете претходни светски војни, денешниот глобален судир нема јасен почеток, нема официјална декларација и нема јасно дефинирани фронтови. Но, токму таа нејасност ја прави ситуацијата поопасна.
Светска војна во фрагменти
Од Украина и Блискиот Исток, преку Црвеното Море и Кавказот, до Пацификот и Латинска Америка, светот е мрежа од поврзани кризи. Големите сили – САД, Русија и Кина – ретко се судираат директно, но се присутни во речиси секој конфликт преку воена помош, економски санкции, разузнавачки операции и политичко влијание.
Оваа состојба често се опишува како „светска војна без фронт“ – конфликт кој се води истовремено на повеќе географски и нефизички полиња.
Венецуела како ново жариште?
Последните извештаи за воена акција на САД врз цели во Венецуела, вклучително и напади во и околу Каракас, повторно ја отворија дебатата за директна американска интервенција на копно во Латинска Америка – регион кој со децении се сметаше за чувствителен дури и за најмоќните армии.
Венецуелската влада ваквите дејствија ги окарактеризира како „отворена воена агресија“, додека од Вашингтон подолго време се слуша реторика дека режимот на Николас Мадуро е „нелегитимен“ и поврзан со криминални структури. Аналитичарите предупредуваат дека ваквата ескалација, доколку продолжи, би можела да означи нов модел на директни интервенции, наместо досегашните прокси-војни.
Киднапирањето на Мадуро – симбол или преседан?
Киднапирањето на венецуелскиот претседател Николас Мадуро, кое според официјални соопштенија на властите во Каракас е веќе потврдено, претставува еден од најдраматичните и најконтроверзни настани во современата меѓународна политика. Настанот се случи во контекст на поширока воено-политичка операција насочена кон промена на власта во Венецуела и означува радикално поместување на границите на дозволеното во глобалните односи.
Приведување или насилно отстранување на актуелен шеф на држава од страна на странска сила е чин без преседан во поновата историја и директно го доведува во прашање основниот принцип на суверенитет врз кој почива меѓународното право. Овој настан отвора сериозни дилеми за иднината на глобалната безбедносна архитектура и за улогата на силата во решавањето на политички спорови.
Аналитичарите предупредуваат дека ваквиот чин може да создаде опасен модел на однесување, при што моќните држави би можеле да го оправдаат насилното отстранување на непожелни лидери под изговор на „безбедност“, „демократизација“ или „заштита на човековите права“. Доколку ваквата практика стане ново правило, а не исклучок, светот би можел да влезе во ера на отворена нестабилност, каде што политичките разлики сè почесто ќе се решаваат со сила, наместо преку дипломатија.
Киднапирањето на Мадуро, без разлика на ставовите кон неговото владеење, веќе се смета за момент што може да ја редефинира логиката на меѓународните односи – од систем заснован на правила, кон систем заснован на моќ.
Од ракети до економија: новите боишта
Современата глобална конфронтација не се води само со оружје. Економските санкции се користат како средство за притисок, енергетските ресурси како геополитичко оружје, а информациите како начин за влијание врз јавното мислење.
Кибернападите, дезинформациските кампањи и технолошките блокади (како оние поврзани со полупроводници и вештачка интелигенција) станаа составен дел од модерната војна. Овие судири не оставаат веднаш урнатини, но долгорочно можат да бидат подеднакво разорни.
Дали најлошото помина – или допрва доаѓа?
Едно од најопасните прашања е дали светот веќе ја помина најризичната фаза или допрва се движи кон директен судир меѓу големите сили. Фактот дека нуклеарното оружје сè уште не е употребено не значи дека ризикот е исчезнат – напротив, некои аналитичари предупредуваат дека токму постепената ескалација ја зголемува можноста за катастрофална грешка.
Свет во „постојан конфликт“
Можеби вистинскиот одговор е дека Третата светска војна не започна одеднаш, ниту заврши – туку се одвива како долг процес на глобална дестабилизација. Светот сè повеќе личи на место каде мирот е привремена пауза, а конфликтот – трајна состојба.
Прашањето не е само дали сме во светска војна, туку дали меѓународната заедница има волја и капацитет да спречи таа да стане отворена, директна и уништувачка – со последици што човештвото веќе еднаш ги искуси, и кои тешко би ги преживеало повторно.
