Војната во Украина е еден од најголемите потреси во меѓународниот поредок од крајот на Студената војна. И додека конфликтот сè уште трае, веќе се поставува едно прашање кое длабоко ја засега иднината на Европа, на НАТО, на глобалната економија – и на самиот меѓународен систем: Дали Русија ќе излезе посилна или ослабена по завршувањето на војната?
Русија во сенка на санкции, но не и на изолација
По инвазијата врз Украина во 2022 година, Западот воведе жестоки економски санкции, целејќи да ја ослаби руската економија, технологија и политичка моќ. Но, и покрај првичните прогнози за економски крах, Русија не само што опстана – туку најде алтернативни пазари, ја продлабочи соработката со Кина, Индија, Блискиот Исток и делови од Африка.
Клучни точки:
Економијата се адаптираше, со силен фокус на домашно производство и извоз на енергенси надвор од Европа.
Рубљата се стабилизираше, иако инфлацијата и контрасанкциите влијаат на секојдневниот живот.
Меѓународната изолација не е целосна – голем дел од светот не се приклучи кон западните санкции.
Воено зајакнување – со висока цена
Русија претрпе огромни загуби во жива сила и опрема, но и ја трансформираше својата армија. Технологијата, стратегиите и капацитетите се прилагодија на реалните услови на војување.
Потенцијални добивки:
Искуство во долготрајна и интензивна војна, што ја прави армијата поотпорна.
Развој на домашна воена индустрија, поради прекин на западни увози.
Зголемено производство на дронови, ракети и артилерија – често по модел на иранска и кинеска технологија.
Но, оваа милитаризација доаѓа по цена:
Општествена милитаризација и намалена слобода.
Мобилизација и демографски губитоци, особено кај младата машка популација.
Економски товар што ја гуши цивилната економија.
Геополитички статус – империја или параноја?
Руската надворешна политика стана поагресивна, но и поризична. Со создавање нови сојузи надвор од Западот, Москва се обидува да покаже дека постои „мултиполарен свет“. Но, прашањето е: дали тие сојузи се одржливи, или опортунистички?
Краткорочни успеси:
Зајакнување на врските со Кина (иако како помлад партнер).
Поддршка од Иран, Северна Кореја и други „антизападни“ режими.
Влијание во Африка преку платени групи како „Вагнер“.
Долгорочни ризици:
Зависност од Кина – што може да ја намали руската самостојност.
Губење на европскиот пазар, кој беше клучен за енергетските приходи.
Пад на меѓународниот кредибилитет, особено кај демократиите.
Внатрешен фактор: Путин и народот
Путин успеа да го консолидира својот авторитет дома преку репресија, контрола на медиуми и националистички реторики. Но, колку е стабилна таа поддршка по крај на војната?
Ако војната заврши со неуспех или со компромис, може да се отвори простор за внатрешни тензии. Ако заврши со делумен или симболичен успех (на пр. задржување на дел од територија), режимот ќе се обиде да ја претстави како историска победа. Но, дури и тогаш, цената ќе остане висока.
Заклучок: Победник – но на кој начин?
Русија може да излезе појасна, поискусна и подобро адаптирана на новите глобални услови, особено ако успее да ја задржи внатрешната стабилност и да ги зачува меѓународните врски. Но тоа нема да биде Русија од 2010 или од времето на СССР. Тоа ќе биде изолирана, милитаризирана, идеолошки заострена Русија, со зголемен ризик од автократија и меѓународни конфликти.
Дали тоа значи дека Русија ќе биде посилна? Можеби воено и геополитички, но не и економски, демократски или цивилизациски. А прашањето „што значи сила во 21-от век?“ – можеби ќе биде најголемата лекција од оваа војна.
