Геополитичка раскрсница
Во последните децении, Македонија стратешки се насочуваше кон членство во Европската Унија, прифаќајќи низа реформски и политички обврски во име на евроинтеграциите. Но, додека преговорите тапкаат во место, глобалната сцена се менува. БРИКС – економскиот и политички блок предводен од Бразил, Русија, Индија, Кина и Јужна Африка, кој неодамна се прошири со нови членки како Саудиска Арабија, Египет и Иран – станува алтернатива што некои држави од Глобалниот Југ ја гледаат како реална замена за западноцентричните сојузи. Во ваков контекст, сè погласно се поставува прашањето: дали Македонија треба да остане верна на европскиот пат, или треба да размисли за алтернативна геополитичка ориентација кон БРИКС?
ЕУ: Долг пат со неизвесен крај
Македонија е кандидат за членство во ЕУ од 2005 година. И покрај исполнувањето на клучни услови – како Преспанскиот договор со Грција и промената на уставното име – земјата сè уште се соочува со блокади, најново од Бугарија, која условува напредок со историски и јазични прашања.
Предности на ЕУ членството:
- Финансиски фондови: преку ИПА програмите, Македонија веќе добива значителна помош.
- Пристап до единствениот пазар: трговски и економски бенефити.
- Владеење на правото и демократски институции: реформите под европски надзор донесуваат долгорочна стабилност.
Недостатоци и предизвици:
- Процесот е политизиран: билатерални спорови стануваат пречка за мултилатерална интеграција.
- Замор од проширување: внатрешната криза на ЕУ го става Балканот на маргините.
БРИКС: Глобална ревизија на поредокот
Иако БРИКС не нуди формален процес на проширување налик на ЕУ, во последниве години се позиционира како алтернатива на западниот модел, особено за држави кои се чувствуваат исклучени од евро-атлантските интеграции. Преку платформи за економска соработка, нова банка за развој и иницијативи како дедоларизација, БРИКС се наметнува како пол на нов светски поредок.
Потенцијални придобивки за Македонија:
- Економска диверзификација: соработка со растечки економии како Индија и Кина.
- Поголема политичка автономија: без притисоци за внатрешни реформи во чувствителни области.
- Пристап до нови финансиски инструменти: алтернатива на ММФ и ЕБРД.
Ризици и ограничувања:
- БРИКС не е институционално поврзан со Балканот.
- Недостаток на јасна процедура за пристап.
- Политичко приближување кон БРИКС би можело да ги залади односите со ЕУ и НАТО.
Меѓу истокот и западот: реалполитика или идеологија?
Македонија, како мала земја без излез на море и со чувствителна внатрешна етничка структура, мора внимателно да балансира меѓу економските потреби и геополитичките реалности. НАТО членството веќе ја врзува земјата за западниот безбедносен блок, што го прави радикален зафат кон БРИКС практично и дипломатски многу сложен.
Од друга страна, растечката економска соработка со Кина (преку 17+1 иницијативата) и поврзаноста со Русија на енергетско ниво покажуваат дека земјата веќе има „отворени врати“ кон источниот блок.
Јавно мислење: недоверба во ЕУ, љубопитност за БРИКС
Истражувањата на јавното мислење покажуваат дека поддршката за ЕУ опаѓа. Сè повеќе граѓани чувствуваат дека интеграциите се условени со неприфатливи барања, додека надежите се заменуваат со скепса. Истовремено, БРИКС е сè уште непознат поим за дел од населението, но расте интересот, особено во младата популација и бизнис-заедницата која гледа нови пазари.
ЕУ како визија, БРИКС како опција?
Македонија моментално нема институционален пат за приклучување кон БРИКС. Но геополитиката е динамична. Доколку Европската Унија продолжи да поставува нови услови и го одложува процесот на проширување, зголемена е веројатноста земјите од Балканот – вклучително и Македонија – да почнат да бараат алтернативни сојузништва, не од идеолошки, туку од прагматични причини.
Одговорот на прашањето “каде припаѓа Македонија” не е еднозначен. Формално – во ЕУ. Потенцијално – каде што ќе има стабилност, пазар и почит.
