Прашањето дали полицијата има право да го претресе вашето возило често предизвикува дилеми кај граѓаните. Одговорот зависи од тоа дали се работи за преглед или за претрес, бидејќи овие две дејствија имаат различна правна природа и различни услови за спроведување.
Преглед – визуелна проверка без отворање
Прегледот е помалку инвазивна мерка од претресот и се извршува кога постои сомневање дека во возилото има предмети поврзани со прекршок или кривично дело.
Според Член 61 од Законот за полиција, полициски службеник може да изврши преглед на возило и багаж што го носи лицето, ако е неопходно заради пронаоѓање предмети за напад, самоповредување или докази за кривично дело.
Прегледот, според законот, се однесува само на надворешна проверка – односно визуелно разгледување на возилото, без отворање на багажник, касета или торби. Полицијата не смее да отвора ништо што е затворено без ваша согласност.
Исклучок е доколку вие доброволно дозволите да се отвори одреден дел од возилото.
Претрес – построга мерка, потребна судска наредба
За разлика од прегледот, претресот е длабинска контрола на возилото – вклучува отворање, пребарување и одземање предмети. Тој се врши само со судска наредба, освен во исклучителни случаи.
Според Законот за кривична постапка, претрес може да се изврши само:
- со писмена и образложена наредба од суд,
- на барање на јавен обвинител или полицијата,
- и со почитување на правата на лицето – полицаецот мора да се легитимира, да ја покаже наредбата и да објасни дека лицето има право на адвокат.
Исклучоци: кога може без судска наредба
Законот дозволува претрес без судска наредба само во ограничени случаи:
- ако вие дадете согласност;
- ако сте затекнати во извршување на кривично дело;
- ако постои опасност докази да бидат уништени или скриени пред да се добие наредба.
Во такви случаи, полицијата мора веднаш да го извести јавниот обвинител, а доколку вие се спротивставите, тој има рок од 72 часа да побара судска потврда.
Незаконски претрес – доказите се ништовни
Секој претрес мора да биде документиран со записник, потпишан од полицијата и лицето кај кое се врши претрес. Сите одземени предмети се внесуваат во записникот, а лицето добива потврда.
Доколку претресот е извршен спротивно на законот, доказите добиени на тој начин се невалидни и не можат да се користат пред суд.
Полицијата може да изврши преглед на вашето возило без наредба – но само визуелно и без отворање делови без ваша согласност.
Претрес, пак, се врши само со судска наредба, освен во строго определени итни случаи.
Секое полициско дејствие мора да биде сразмерно и законито, а доколку сметате дека вашите права се прекршени, имате право да поднесете притужба и да барате исклучување на незаконски добиените докази.
