Зошто православните христијани го слават Божиќ на 7 јануари, а не на 25 декември? И зошто се зборува дека по 2100 година Божиќ ќе се слави на 8 јануари? Одговорот не е во верата, туку во астрономијата, календарите и една мала грешка што со векови станува голема.
Секоја година, кога ќе се приближи Божиќ, повторно се отвора истото прашање: зошто православниот Божиќ не се совпаѓа со датумот што го користи поголемиот дел од светот? За некои ова е традиција, за други повод за дебата, а за трети – мистерија. Но зад ова „поместување“ не стои ниту црковна одлука, ниту теолошки спор, туку чиста математика и астрономија.
Каде започнува разликата?
Православните цркви кои го слават Божиќ на 7 јануари го следат Јулијанскиот календар, воведен уште во времето на Јулиј Цезар, во 45 година пред нашата ера. Во своето време, овој календар бил револуционерен и далеку попрецизен од претходните системи за мерење на времето.
Но проблемот се крие во една, на прв поглед, безначајна разлика.
Јулијанскиот календар пресметува дека годината трае 365 дена и 6 часа. Реалната, таканаречена тропска (сончева) година, пак, трае 365 дена, 5 часа, 48 минути и 46 секунди. Разликата изнесува нешто повеќе од 11 минути годишно.
Како 11 минути стануваат еден ден?
Единаесет минути годишно не звучат драматично. Но времето е трпеливо. Оваа мала грешка:
- за околу 128 години се акумулира во еден цел ден
- со векови ги „турка“ празниците напред во однос на астрономските сезони
Така, датумите според Јулијанскиот календар постепено „бегаат“ во однос на календарот што денес го користи поголемиот дел од светот – Грегоријанскиот календар.
Зошто денес Божиќ е на 7 јануари?
Кога во 1582 година папата Григориј XIII го вовел Грегоријанскиот календар, веќе постоела разлика од 10 дена меѓу двата календара. Со текот на времето, таа разлика продолжила да расте.
Денес:
- разликата меѓу Јулијанскиот и Грегоријанскиот календар е 13 дена
- затоа 25 декември според Јулијанскиот календар паѓа на 7 јануари според Грегоријанскиот
Но приказната тука не завршува.
Што ќе се случи по 2100 година?
Грегоријанскиот календар има дополнително правило: вековните години не се престапни, освен ако не се деливи со 400. Така:
- 1700, 1800 и 1900 не биле престапни години
- 2000 била престапна
- 2100 нема да биде престапна
Поради ова, разликата меѓу двата календара ќе се зголеми од 13 на 14 дена.
Резултатот?
По 2100 година, Божиќ ќе се слави на 8 јануари.
И да – истото ќе се случува и понатаму: со векови, празникот ќе продолжи полека да се поместува нанапред.
Зошто православната црква не го „поправи“ календарот?
Ова прашање често предизвикува полемики. Дел од православните цркви навистина користат таканаречен Нов јулијански календар, кој до 2800 година целосно се совпаѓа со Грегоријанскиот. Но други, меѓу кои и Македонската православна црква, остануваат на стариот календар.
Причините се повеќеслојни:
- почитување на вековната традиција
- страв од поделби меѓу верниците
- зачувување на литургискиот поредок
За црквата, календарот не е само техничко средство, туку и дел од духовниот континуитет.
Поместување во датумот, но не и во суштината
Иако датумот на Божиќ ќе продолжи да се менува низ вековите, неговото значење останува исто. Поместувањето не е резултат на „грешка во верата“, туку на различни начини на мерење на времето.
Божиќ, без разлика дали е на 25 декември, 7 или 8 јануари, останува празник на раѓањето, надежта и духовната обновa – а календарот, како и времето, е само рамка во која човекот се обидува да го измери вечното.
