Иран категорично одби да дозволи инспекции на нуклеарните објекти кои беа бомбардирани за време на нападите од САД во јуни, нагласувајќи дека Меѓународната агенција за атомска енергија (ИАЕА) прво мора да дефинира “поствоени услови” за пристап до локациите погодени од воени напади.
На прес конференција по состанокот на кабинетот во Техеран, Мохамед Еслами, раководител на Иранската атомска енергија, изјави дека Техеран нема да дозволи инспекции на објектите кои биле нападнати од САД, додека ИАЕА не воспостави јасна рамка за таквите посети, според иранската полуслужбена новинска агенција Тасним.
„Ако постојат утврдени процедури за поствоената ситуација, агенцијата треба да ги објави за да можеме да постапиме соодветно“, рече Еслами. Тој додаде дека Иран формално ја известил ИАЕА за својата позиција, инсистирајќи дека правилата мора да бидат “дефинирани и кодирани” за случаи кога нуклеарни објекти под меѓународна заштита се изложени на воен напад.
За време на 12-дневната војна со Израел во јуни, американската војска бомбардираше три главни ирански нуклеарни објекти – Фордo, Натанз и Исфахан – користејќи муниција за пробивање на бункери. Според Министерството за здравство на Иран, повеќе од 430 лица загинаа, а илјадници беа повредени во брановите на нападите.
По нападите, Иран ги протера инспекторите на ИАЕА од земјата, обвинувајќи ја агенцијата дека не ги осудува нападите. Конвенциите од Женева забрануваат напади на “инсталации кои содржат опасни сили, односно брани, насипи и нуклеарни електрични генераторски станици”.
Еслами истакна дека ако ИАЕА поддржува или толерира воени акции против заштитените нуклеарни локации, тоа треба да го каже јасно. „Но, ако таквите напади не се дозволени, тие мора да бидат осудени – и откако ќе бидат осудени, поствоените услови мора да бидат разјаснети“, додаде тој, нагласувајќи дека Иран нема да прифати “политички и психолошки притисок” за дозволување инспекции пред тоа да се случи.
Во однос на нуклеарниот договор, Еслами ја критикуваше седницата на Советот за безбедност на ОН за неширење на нуклеарно оружје, опишувајќи ги изјавите како комплетно непрофесионални и нелегални. Клучна точка на спор беше правниот статус на Резолуцијата 2231, која ја поддржа Заедничката сеопфатна акција (JCPOA), позната како ирански нуклеарен договор.
Иранскиот амбасадор во ОН, Амир-Саид Иравани, изјави дека Резолуцијата 2231 истече на 18 октомври 2025 година и затоа “престана да има правен ефект или оперативен мандат”. Неговата позиција беше поддржана од претставниците на Русија и Кина. Иравани нагласи дека Иран останува посветен на “принципиелна дипломатија и искрени преговори”, префрлајќи ја одговорноста на Франција, Обединетото Кралство и САД да преземат чекори за обновување на довербата.
Претставникот на САД на седницата, Морган Ортагус, изјави дека Вашингтон останува отворен за разговори, но само ако Иран се согласи на директен и значаен дијалог. “Најпрво, не може да има збогатување во Иран”, рече таа. Пред ескалацијата во јуни, Иран и САД одржаа пет рунди индиректни нуклеарни преговори, посредувани од Оман, без да постигнат пробив.
