Западен Балкан се соочува со нова фискална реалност – јавниот долг станува сè поважен показател за економската издржливост на државите. Најновите квартални анализи на Европска комисија покажуваат јасна разлика меѓу земјите: дел од нив влегуваат во зона на повисок ризик, додека други одржуваат релативно стабилни финансии.
На врвот на листата е Црна Гора, со јавен долг од 58,6 проценти од бруто домашниот производ. Ова ја прави најзадолжена економија во регионот, што отвора прашања за одржливоста на јавните финансии и можностите за нови инвестиции без дополнително задолжување.
Веднаш зад неа е Албанија со 53,5 проценти од БДП. Иако Тирана во последните години спроведе мерки за намалување на долгот, нивото и понатаму останува високо во споредба со соседите.
Македонија бележи долг од 50,3 проценти од БДП, што ја сместува во средината на табелата, додека Србија има поумерено ниво од 43 проценти. Експертите оценуваат дека овие бројки се управливи, но чувствителни на надворешни шокови, особено поради растечките каматни стапки и трошоците за сервисирање на долговите.
Најниско ниво на задолженост имаат Босна и Херцеговина со 26,4 проценти и Косово со само 16 проценти од БДП – показатели што им даваат поголем маневарски простор за јавни инвестиции и кризни интервенции.
Аналитичарите нагласуваат дека јавниот долг не е само бројка, туку сигнал за фискалната дисциплина, капацитетот на државата да инвестира во инфраструктура, здравство и образование, како и способноста да се справи со економски кризи. За земјите кои тежнеат кон поблиска интеграција со ЕУ, контролата на задолжувањето станува клучен услов за стабилност и доверба кај инвеститорите.
Во услови на глобална неизвесност, повисоки камати и зголемени трошоци за енергија, регионот ќе мора внимателно да балансира меѓу развојните проекти и фискалната дисциплина – бидејќи секое ново задолжување денес значи поголем товар утре.
