По месеци на интензивни воени операции, геополитички тензии и глобална неизвесност, Советот за безбедност на Обединетите нации донесе историска одлука со која формално беше означен крајот на Заливската војна. Со прифаќањето на обврските од страна на Ирак – да плати репарации и да го уништи оружјето за масовно уништување – меѓународната заедница се обиде да воспостави нов баланс по еден од најбрзите, но и најинтензивни конфликти на крајот на 20 век.
Војна што го потресе светот
Заливската војна започна во 1990 година, кога Ирак под водство на Садам Хусеин го нападна и анектира Кувајт. Овој потег предизвика силна реакција од меѓународната заедница, која преку Обединетите нации воведе санкции и формираше широка коалиција предводена од САД.
Воената операција, позната како „Пустинска бура“, започна во јануари 1991 година и за кратко време ја порази ирачката војска, ослободувајќи го Кувајт. Но, и покрај воениот пораз, политичкото решение сè уште не беше постигнато.
Резолуцијата што донесе мир – но и услови
Со усвојувањето на клучната резолуција (позната како Резолуција 687), Советот за безбедност постави строги услови за Ирак:
- Прифаќање на одговорност за штетите од војната и обврска за плаќање репарации
- Уништување на оружјето за масовно уништување (хемиско, биолошко и нуклеарно)
- Прифаќање на меѓународни инспекции за контрола на вооружувањето
- Почитување на суверенитетот на Кувајт
Со оваа одлука, војната официјално заврши, но Ирак беше ставен под строг меѓународен надзор.
Нов модел на меѓународна контрола
Ова беше еден од првите случаи каде што Обединетите нации воведоа детална и долгорочна контрола врз една држава по воен конфликт. Инспекциските мисии имаа задача да ја следат и гарантираат демилитаризацијата на Ирак.
Овој модел подоцна ќе стане основа за слични интервенции, но и извор на контроверзии, особено поради прашањата за суверенитет и политички притисок.
Последици што траеја со години
Иако војната формално заврши, последиците од неа се чувствуваа со децении:
- Економски санкции што сериозно ја погодија ирачката економија
- Политичка изолација на режимот на Садам Хусеин
- Хуманитарна криза во земјата
- Постојани тензии меѓу Ирак и западните сили
Прашањето за оружјето за масовно уништување остана клучна тема и во наредните години, станувајќи еден од главните аргументи за нови конфликти во регионот.
Историска пресвртница
Одлуката на Советот за безбедност не беше само формален крај на една војна – таа означи почеток на нова ера во меѓународните односи, каде што глобалните институции имаат активна улога во регулирањето на конфликтите.
Заливската војна покажа дека воената победа не значи и политичко решение, и дека вистинскиот мир често доаѓа со сложени и долгорочни обврски.
