Македонија полека, но сигурно, влегува во сивото подрачје на климатските промени. Некако, додека цел свет зборува за „зелени политики“, „одржлив развој“ и „нулта емисија на CO₂“, кај нас темата сè уште звучи како далечна грижа. Но климатската криза не чека – таа веќе чука на врата. Прашањето е: дали ние слушаме?
Температурите растат – и тоа не е само летна жештина
Во последните 30 години, просечната температура во Македонија се зголеми за над 1,2°C. Звучи малку? Не е. Тоа е доволно за да се скрати сезоната на снег, да се исушат водни извори, и да се уништат цели земјоделски приноси. Сè повеќе слушаме за „невообичаено топло“ или „невидено невреме“, но го третираме како обичен муабет – не како аларм.
“Ова лето беше најтопло досега” – веќе не е вест. Стана нова нормала.
Селата остануваат без вода, градовите гарат
Во источна Македонија, некои села остануваат без вода по неколку дена неделно. Реките се повлекуваат. Водно и Шар Планина, некогаш зелени и влажни, денес се сè посуви. Аерозагадувањето, особено во зима, прави Скопје да изгледа како дистопија.
Комбинацијата од климатски промени и урбан хаос е смртоносна: повеќе срцеви болести, алергии, респираторни проблеми – и тоа кај сè помлади луѓе.
Што (не) правиме?
Иако Македонија има донесено стратегии за заштита на животната средина, реалноста на терен е друга. Шумите се сечат, рудници се планираат на планини, отпад се гори на отворено, а јавниот превоз сè уште е приказна од иднината.
Парите од европски фондови за зелени проекти постојат, но често остануваат неискористени. Проблемот не е што немаме решенија – проблемот е што немаме волја.
Младите се будат – дали ќе ги слушнеме?
Се појавуваат млади еколошки движења, иницијативи, групи што организираат акции, протести, и дигитални кампањи. Ученици садат дрвја, студенти бараат климатска правда. Но, дали некој во институциите ги слуша?
Кога млад човек вели „сакам да живеам во чиста држава“, тоа не е политичка изјава – тоа е повик за опстанок.
Што може да се направи – веднаш?
- Забрана на сечење шума за комерцијални цели без реституција
- Инвестиции во соларна и ветерна енергија – не само декларативно
- Стимулирање на велосипеди, електрични возила и јавен превоз
- Еко-едукација во секое училиште
- Поддршка за локални производи и органско земјоделство
- Ригорозна казнена политика за загадувачи
Климатските промени не се утре – тие се денес
Македонија не е премала да биде дел од решението. Напротив – токму помалите земји можат да покажат дека е можно да се менува со малку, но паметно. Да не чекаме да ни дојде денот кога ќе кажеме: „А зошто никој ништо не направи?“ – бидејќи одговорот ќе биде болен: „Сите гледаа. Никој не мрдна.“
