Историјата на Кипар доживеа драматичен пресврт во летото 1974 година – настан што засекогаш го промени политичкиот и етничкиот пејзаж на островот. Во само неколку недели, политичка криза, воен удар и странска интервенција доведоа до поделба која и денес останува нерешен проблем во меѓународната политика.
Денешниот Кипар е фактички поделен на два дела: јужниот дел, меѓународно признат како Република Кипар, и северниот дел, кој се самопрогласи како Турска Република Северен Кипар.
Тензии меѓу двете заедници
По независноста во 1960 година, Кипар се соочуваше со сложена политичка структура која требаше да обезбеди рамнотежа меѓу грчката и турската заедница на островот. Но со текот на годините тензиите растеа.
Голем дел од кипарските Грци ја поддржуваа идејата за обединување со Грција, позната како „еносис“. Турската заедница, пак, се плашеше дека таков развој ќе доведе до нивна маргинализација.
Во текот на 1960-тите години избувнуваа повеќе меѓуетнички судири, а островот постепено се претвораше во политички нестабилна зона.
Воениот пуч против Макариос
Клучниот момент дојде на 15 јули 1974 година, кога грчката воена хунта организираше пуч на Кипар со цел островот да се припои кон Грција.
Цел на пучот беше претседателот на Кипар, Макариос III, кој се спротивставуваше на таквото сценарио. Тој успеа да избега од островот, а на негово место беше поставена нова власт која ја поддржуваше идејата за обединување со Грција.
Овој потег предизвика огромна реакција во регионот.
Турската воена интервенција
Само пет дена по пучот, на 20 јули 1974 година, Турција започна воена операција на Кипар.
Турските сили се искрцаа во близина на градот Киренија на северниот брег на островот, со образложение дека интервенираат за да ја заштитат турската заедница.
Во следните недели турската армија зазеде околу 37% од територијата на островот.
Масовно раселување
Воените операции предизвикаа огромна хуманитарна криза.
Околу 160.000 кипарски Грци беа принудени да избегаат од северниот дел на островот кон југ, додека десетици илјади кипарски Турци се преселија кон север.
Цели градови и села беа напуштени, а многу семејства останаа трајно разделени.
Зелената линија
По прекинот на борбите, островот беше поделен со демаркациска линија позната како „Зелената линија“, која ја надгледуваат мировните сили на Обединетите нации.
Најпознат пример за оваа поделба е главниот град Никозија, кој и денес е единствениот поделен главен град во Европа.
Поделба што трае до денес
Во 1983 година северниот дел на островот прогласи независност како Турска Република Северен Кипар. Но оваа држава ја признава само Турција.
И покрај бројните дипломатски обиди во последните децении, Кипар останува поделен остров.
Јужниот дел е член на Европската Унија, додека северниот функционира како посебна политичка единица под силно влијание на Турција.
Историска рана која сè уште не е затворена
Повеќе од 50 години по настаните од 1974 година, поделбата на Кипар и натаму претставува едно од најдолготрајните нерешени прашања во Европа.
За многумина на островот, таа година останува болно сеќавање на изгубени домови, разделени семејства и пропуштена можност за мирно заедничко живеење.
Иако новите генерации растат во поинаков политички контекст, сенката на 1974 година и понатаму е дел од идентитетот на Кипар.
