На денешен ден, 15 јануари, е роден Азиз Кељменди – име што и по речиси четири децении останува синоним за еден од најшокантните и најконтроверзни настани во доцната историја на СФР Југославија: Парачинскиот масакр.
Ноќта што ја разбуди државата
Во раните утрински часови на 3 септември 1987 година, во касарната „Бранко Крсмановиќ“ во Параќин, Кељменди – тогаш војник на ЈНА – отвори оган со автоматска пушка врз спалните простории. Четворица регрути беа убиени, а уште петмина ранети. Жртвите доаѓаа од различни републики и националности: од Босна и Херцеговина, Хрватска и Србија – факт што дополнително ја нагласи трагичната симболика на настанот.
Кој беше Азиз Кељменди?
Роден во Липљан, со школување завршено во Призрен, Кељменди не се вклопуваше во стереотипната слика за „проблематичен војник“. Беше член на Сојузот на комунистите, студираше право во Приштина, положи шест испити со солиден успех и важеше за интелектуално способен млад човек. Војниот рок го служеше последниот месец кога се случи масакрот.
Сепак, во касарната имал сериозни конфликти со други војници, а војната полиција подоцна соопшти дека бил обвинет за кражба – околности кои, според официјалните истраги, придонеле за ескалацијата.
Крај на бегството – и почеток на сомнежите
По пукањето, Кељменди избегал на Караѓорѓево брдо, каде што бил опколен. Официјалната верзија тврди дека извршил самоубиство. Но токму тука започнуваат и бројните дилеми и теории што и денес се предмет на јавни расправи.
Политички земјотрес
Настанот ја шокираше целата Југославија. Во неколку српски градови следуваа напади врз албански дуќани и киосци. Одредени државни медиуми под влијание на одредени политички сили започнаа интензивна антиалбанска кампања, квалификувајќи го злосторството како „сепаратистички чин“ и дел од поширока закана за државата. На погребот на еден од загинатите војници во Белград, се слушаа националистички пароли – сигнал за продлабочувањето на меѓуетничките тензии што подоцна ќе ја разорат федерацијата.
Зошто и денес се сеќаваме?
Парачинскиот масакр не беше само крвава ноќ во една касарна. Тој стана пресвртна точка – симбол на распаѓањето на довербата, на растечките национализми и на системот што веќе почна да пука по сите шавови.
На денешниот датум, роденденот на Азиз Кељменди не е повод за славење, туку потсетник: колку брзо личната драма може да се претвори во колективна трагедија – и како една ноќ може да го забрза текот на историјата.
