На 31 јануари 1946 година, само неколку месеци по крајот на Втората светска војна, новоформираната Југославија го доби својот прв устав – документ што требаше да ги постави темелите на новата федерална и социјалистичка држава. Наместо само формален правен акт, уставот претставуваше јасен сигнал дека земјата влегува во нов политички и идеолошки систем.
По укинувањето на монархијата и прогласувањето на републиката на 29 ноември 1945 година, започна процесот на изградба на целосно нов државен поредок. Со уставот, Југославија беше дефинирана како федерација составена од шест републики – Македонија, Србија, Хрватска, Словенија, Босна и Херцеговина и Црна Гора – додека во рамките на Србија беа воспоставени и две автономни покраини, Војводина и Косово и Метохија.
Документот официјално го прогласи тогашниот претседател на Уставотворното собрание, Иван Рибар, а неговата содржина во голема мера беше моделирана според советскиот систем. Многу од одредбите беа инспирирани од уставот на Советски Сојуз од 1936 година, со силен акцент на државна сопственост, централизирана власт и т.н. „демократски централизам“.
Иако формално федерална, државата функционираше со изразен централизам, што овозможи консолидирање на комунистичката власт и цврста контрола врз политичкиот и економскиот живот. Уставот од 1946 година остана во сила до 1953 година, кога започна нова фаза на реформи.
По конфликтот со Москва во 1948 година, југословенското раководство се дистанцираше од советскиот модел и тргна по сопствен пат. Со уставните измени и Уставниот закон од 1953 година беше воведен концептот на работничко самоуправување, што го направи југословенскиот социјализам различен од оној во останатите источноблоковски земји.
Така, првиот устав не само што ја дефинираше новата држава, туку и ја отвори вратата за политички и економски експерименти кои подоцна ќе станат препознатлив белег на југословенскиот систем.
