Обврската за исплата на регрес за годишен одмор, најпознат како К-15, одамна е тема што предизвикува дилеми кај работниците и работодавачите. Иако многумина сметаат дека ова право е пропишано со еден унифициран закон, вистината е многу покомплексна. Регресот не произлегува директно од Законот за работни односи, туку од колективните договори кои важат за одредени сектори и компании.
Според доставените законски материјали, јасно е дека К-15 станува обврска само таму каде што постои важечки колективен договор што го пропишува тоа право. За дел од компаниите ова е задолжително, за други – не е.
Кога компанијата мора да исплати К-15?
Регресот е право што го создаваат колективните договори. Законот само ја дава рамката, а колективните договори ја утврдуваат обврската.
Најзначајниот документ е Општиот колективен договор за приватниот сектор од областа на стопанството, кој важи за огромно мнозинство приватни компании. Овој договор ја прави исплатата на К-15 задолжителна за сите фирми што спаѓаат во овој сектор.
Обврска за регрес постои ако:
- компанијата припаѓа на приватниот сектор од стопанството (каде важи општиот колективен договор),
- за дејноста важи грански колективен договор,
- на ниво на компанија е склучен посебен колективен договор кој го вклучува К-15.
Дополнително, најчесто е пропишано дека работникот мора да има најмалку 6 месеци работа во тековната година за да стекне право на регрес.
Кога компанијата НЕ мора да исплати К-15?
Има неколку ситуации во кои компанијата не е во законска обврска да исплати регрес:
1. Кога нема колективен договор што важи за работодавачот
Ако фирмата не паѓа под општиот или гранскиот колективен договор, и нема свој колективен договор – не постои правна обврска за исплата.
Ова важи за некои сектори во приватниот сектор кои не се опфатени со колективни договори.
2. За дел од вработените во јавниот сектор
Во јавниот сектор важи сосема друг општ колективен договор. Таму регрес се исплаќа само ако тоа е јасно пропишано во гранските договори (образование, здравство, полиција итн.).
3. Ако компанијата докаже финансиски потешкотии
Општиот колективен договор за приватниот сектор дозволува исклучок:
Работодавач кој се соочува со реални економски тешкотии може, по консултација со синдикат или претставник на работниците, да:
- исплати намален износ или
- воопшто да не исплати регрес.
Но, за ова мора да постојат јасни и документирани докази.
4. Ако работникот не ги исполнува условите
Најчесто, условот е да има најмалку 6 месеци работен стаж кај работодавачот во тековната година. Ако не го исполнува – нема право на К-15.
Колку изнесува К-15 и како се пресметува?
Иако колективните договори ја утврдуваат обврската, висината е ограничена со Законот за исплата на плати.
Максималниот износ на регрес е до 60% од просечната нето плата во државата објавена до моментот на исплатата.
Колективните договори често пропишуваат и минимален износ (на пример, најмалку 40% од основицата).
Исплатата се врши еднаш годишно.
Што следи ако компанијата не исплати К-15 иако е должна?
Неисплатата кога постои обврска е прекршок.
Глобите се движат од:
- 200 до 1.000 евра за правното лице (во зависност од големина),
- 150 до 400 евра за одговорното лице,
- 250 евра за работодавач-физичко лице.
Правото на регрес за годишен одмор не е универзално, но за голем дел од работниците – посебно во приватниот сектор од стопанството – е задолжително право.
Клучно е следново:
- Ако за компанијата важи колективен договор → мора да се исплати К-15.
- Ако не важи колективен договор → нема законска обврска.
- Финансиски тешкотии можат да ослободат од оваа обврска, но само под строго утврдени услови и со консултација со синдикат.
К-15 останува важен дел од работничките права, но и обврска што различно се применува во зависност од секторот и колективните договори.
