Денес Алјаска е најголемата сојузна држава на Соединетите Американски Држави, позната по огромни природни ресурси, нафта, гас, риболов и стратешка позиција. Но малкумина знаат дека оваа територија во 19 век била продадена од Руското Царство на САД за релативно мала сума.
Договорот бил потпишан во 1867 година и долго време бил предмет на потсмев во американската јавност. Денес, пак, се смета за една од најисплатливите зделки во историјата.
Кога Русија владеела со Алјаска
Во 18 и почетокот на 19 век, Русија имала значително присуство на северозападниот дел од Северна Америка. Руските трговци и истражувачи, предводени од експедициите на Витус Беринг, стигнале до Алјаска уште во 1740-тите години.
Територијата станала позната како Руска Америка. Русите основале трговски станици и населби, а најважната економска активност била ловот на видри и трговијата со крзно.
Но со текот на времето одржувањето на оваа далечна колонија станало сè потешко.
Зошто Русија решила да ја продаде Алјаска?
По Кримската војна, Русија била ослабена економски и воено. Империјата се соочувала со финансиски проблеми и стравувала дека во случај на нов конфликт со Британија, Алјаска лесно би можела да биде освоена од британските сили во Канада.
Наместо да ризикува да ја изгуби територијата без никаква компензација, руската влада решила да ја продаде.
Царот Александар II го поддржал планот за продажба на територијата на САД, кои во тоа време биле во период на територијално ширење.
Договорот со САД
Главната личност зад американската иницијатива бил државниот секретар Вилијам Х. Сјуард.
По преговори со рускиот дипломат Едуард де Стекл, договорот бил потпишан на 30 март 1867 година.
САД ја купиле Алјаска за 7,2 милиони долари, што во просек изнесувало околу 2 центи по акр земја.
За територија од повеќе од 1,5 милиони квадратни километри, оваа цена била исклучително ниска.
„Seward’s Folly“ – зделката што сите ја исмејувале
Во тоа време многу Американци сметале дека купувањето на Алјаска е бесмислено.
Новинарите и политичарите ја нарекувале:
- „Seward’s Folly“ (Лудоста на Сјуард)
- „Seward’s Icebox“ (Ледениот фрижидер на Сјуард)
Критичарите тврделе дека САД купиле „безвредна ледена пустина“.
Но историјата ќе покаже нешто сосема друго.
Откритието на богатството
Кон крајот на 19 век ситуацијата драматично се променила.
Во Алјаска биле откриени огромни природни ресурси:
- злато
- нафта
- природен гас
- риба
- минерали
Златната треска во регионот Клондајк во 1896 година донела десетици илјади трагачи по богатство.
Подоцна, во 20 век, Алјаска станала клучен извор на енергенси за американската економија.
Стратешката важност
Освен природните ресурси, Алјаска има огромно геополитичко значење.
Таа се наоѓа само околу 85 километри од Русија преку Беринговиот теснец, што ја прави една од најважните стратешки точки на северниот Пацифик.
За време на Студената војна, Алјаска станала клучна воена и радарска позиција за САД.
Од колонија до сојузна држава
Алјаска официјално станала 49-та сојузна држава на САД во 1959 година.
Денес таа е:
- најголемата американска држава
- една од најбогатите со природни ресурси
- клучна геостратешка точка
Зделка што ја промени историјата
Она што во 1867 година изгледало како сомнителна инвестиција, денес се смета за една од најпаметните територијални зделки во историјата.
Со само 7,2 милиони долари, САД добиле огромна територија богата со ресурси и стратешка вредност.
Алјаска, која некогаш била нарекувана „ледена пустина“, денес е доказ дека понекогаш најпотценетите одлуки можат да станат најголемите историски успеси.
