Земјоделството е една од основните економски дејности која во значителен степен го обликуваше развојот на економијата на Република Македонија во 20-тиот век. Некогаш земја која важеше за лидер во производство на земјоделски производи на Балканот, денес Македонија се соочува со сериозна зависност од увозот на основни земјоделски производи. Причините за ова драстично промена во земјоделската продуктивност и самостојност се многубројни, а ефектите се се почувствуваат во економската структура, животниот стандард на граѓаните и целокупниот развој на земјата.
1. Историски контекст: Земја лидер
Во периодот по Втората светска војна, земјоделството во Македонија беше основна гранка на економијата. Земјата беше позната по своите производи, како што се пченица, јаболка, винско грозје, компир и многу други, кои успешно се извозуваа на светските пазари. Македонија беше еден од лидерите на Балканот во земјоделството, а многу се говореше за високото ниво на механизација и успешните колективни земјоделски стопанства. Овој период се одликуваше и со огромна поддршка од државата која инвестираше во земјоделски капацитети и инфраструктура.
2. Причини за падот на производството
Приватизацијата и распад на колективните стопанства
Со распадот на Југославија и преминот кон пазарна економија во 90-те години, земјоделството доживеа сериозни промени. Колективните земјоделски стопанства беа приватизирани, што доведе до нивно распаднување и распарченост на земјиштето. Многу земјоделци не успеаја да се адаптираат на новите пазарни услови, а ниската механизација и неадекватната инфраструктура ги намалија приносите и конкурентноста на македонските производители.
Недостаток на инвестиции и модернизација
Во 21-виот век, македонското земјоделство остана во значителна мера недоволно модернизирано. Недостатокот на модерна технологија, слабиот развој на агробизнис секторот, како и непостоечката поддршка од државата, ја направија земјоделската индустрија неконкурентна во однос на странските производители. Стопанствата се соочуваа со сериозни проблеми со финансирање и непродуктивност.
Проблеми со климата и природните катастрофи
Со глобалните климатски промени и чести природни катастрофи, како што се сушите, поплави и мразови, продуктивноста на земјоделските производи во Македонија драстично се намали. Многу фармери не беа во можност да се справат со овие непредвидливи услови, што доведе до огромни загуби и намален приход.
3. Увозна зависност и економски ефекти
Во последните дваесетина години, Македонија се соочува со значителен пораст на увозот на земјоделски производи. Поради ниските субвенции за земјоделците, неспособноста да ја зголемат продуктивноста и слабиот квалитет на производите, земјата се сврти кон увоз на храна, како што се пченица, месо, овошје и зеленчук. Овој тренд резултираше во сè поголема зависност од странски производители, што го намали домашниот економски потенцијал и го зголеми дефицитот во трговската размена.
Сепак, не само што е зголемен увозот, туку и цените на земјоделските производи за македонските потрошувачи постојано растат, бидејќи внатрешното производство не е доволно да ја задоволи потрошувачката побарувачка.
4. Потенцијал за обновување на земјоделството
Иако ситуацијата изгледа тешка, постојат можности за обновување на земјоделството во Македонија. За тоа да се случи, потребни се сериозни инвестиции во модернизација на земјоделските капацитети, развој на агробизнис секторот, и поголема поддршка од државата. Програмите за субвенции можат да бидат значителна поддршка, но мора да бидат внимателно дизајнирани и насочени на ефикасни резултати.
Покрај тоа, Македонија може да се фокусира на органско земјоделство и специјализирани производи кои ќе ја зголемат конкурентноста на домашниот пазар и ќе ја подобрат трговската размена. Регионалната соработка, како и зголемувањето на извозот во земјите од Европската унија и други региони, може да биде значаен фактор за обнова на земјоделството.
Земјоделството во Македонија некогаш беше основна гранка на економијата, но со текот на времето земјата се соочи со пад на производството и зголемена зависност од увозот. Сепак, со правилни инвестициски политики, модернизација и развој на агробизнис секторот, Македонија има можност да се обнови и повторно да стане лидер во земјоделството на Балканот. Важен чекор ќе биде и зголемувањето на свеста за потребата од поддршка на домашните земјоделци и создавање поволни услови за нивен развој.
