Во април 1920 година, во италијанското приморско гратче Сан Ремо започна конференција која ќе има далекусежни последици – не само за поразената Отоманска империја, туку и за целиот Блиски Исток каков што го познаваме денес.
Иако формално стануваше збор за мировен состанок по Првата светска војна, реалноста беше поинаква: големите сили седнаа на маса за да одлучат како ќе се подели една империја што со векови владееше со три континенти.
Кој одлучуваше – и за кого?
На конференцијата доминираа победничките сили:
- Велика Британија
- Франција
- Италија
- Јапонија
Но, и покрај тоа што одлуките директно се однесуваа на народите од Блискиот Исток, тие речиси и да немаа глас во процесот.
Во суштина, Сан Ремо беше продолжение на договорите и договорките направени за време на војната – особено тајниот договор Сајкс-Пико, со кој Британија и Франција веќе си ги имаа поделено сферите на влијание.
Поделбата на империјата
На конференцијата беше утврден системот на мандати – формално претставен како „привремена управа“ додека народите не бидат подготвени за самостојност.
Во пракса, тоа значеше нова форма на колонијална контрола.
- Британија ги доби мандатите над Палестина и Месопотамија (денешен Ирак)
- Франција ја презеде контролата врз Сирија и Либан
Овие одлуки ја поставија основата за модерните држави, но и за бројни конфликти што ќе следат.
Ветувања и противречности
Она што ја прави конференцијата во Сан Ремо особено контроверзна е фактот што големите сили веќе имале дадено различни, често спротивставени ветувања:
- На Арапите им било ветено независно кралство ако се кренат против Отоманците
- На Франција и Британија им биле ветени сфери на влијание
- Со Балфуровата декларација, Британија ветила создавање „национален дом за еврејскиот народ“ во Палестина
Сан Ремо беше моментот кога овие ветувања се судрија – и кога интересите на големите сили надвладеаја.
Почеток на нова, нестабилна реалност
Иако конференцијата имаше за цел да воспостави ред по војната, нејзините одлуки создадоа нови проблеми:
- граници повлечени без етничка и верска логика
- незадоволство кај локалното население
- почеток на долгорочни тензии
Многу од денешните конфликти во регионот имаат корени токму во одлуките донесени во Сан Ремо.
Историска пресвртница
Конференцијата во Сан Ремо не беше само дипломатски настан – таа беше момент кога една империја официјално исчезна, а на нејзино место се роди нов, комплексен поредок.
Одлуките донесени таму ја обликуваа политичката карта на Блискиот Исток за наредниот век.
Поука од Сан Ремо
Историјата на Сан Ремо нè потсетува на една важна вистина: кога судбината на народите се решава без нивно учество, последиците ретко се стабилни или праведни.
Она што во 1920 година изгледало како дипломатско решение, со текот на времето се покажало како извор на долготрајни кризи.
И токму затоа, Сан Ремо останува еден од клучните моменти за разбирање на денешниот свет – место каде што мапите беа нацртани, но проблемите не беа решени.
