На 20 јануари 2000 година во Скопје почина Славко Јаневски, еден од најзначајните и највлијателни творци во историјата на современата македонска книжевност. Неговиот живот и дело остануваат темел врз кој се изгради македонскиот литературен израз по Втората светска војна.
Јаневски припаѓа на првата генерација македонски писатели што, во услови на создавање и кодифицирање на стандардниот македонски јазик, ја презедоа историската задача да изградат нова национална книжевност. Со романот „Село зад седумте јасени“ од 1952 година, тој не само што го напиша првиот роман на стандарден македонски јазик, туку и симболично го означи почетокот на една нова книжевна епоха.
Роден во Скопје во 1920 година, Јаневски рано се вклучи во општествениот и културниот живот. Учеството во Народноослободителната борба и искуството од воените години силно влијаеле врз неговиот хуманистички и етички поглед на светот, кој подоцна јасно се чувствува во неговите раскази, романи и поезија. По војната, тој стана еден од најактивните културни работници – уредник, организатор и визионер во изградбата на македонската книжевна инфраструктура.
Како уредник и главен уредник на низа списанија и весници – од детски до книжевни и сатирични – Јаневски директно влијаеше врз формирањето на читателската публика и врз развојот на книжевниот вкус. Заедно со Блаже Конески, Ацо Шопов, Владо Малески и Коле Чашуле, во 1946 година учествуваше во основањето на Друштвото на писателите на Македонија, институција што одигра клучна улога во афирмацијата на македонската литература. Подоцна беше и нејзин претседател, како и член на МАНУ од самото основање.
Творештвото на Славко Јаневски е жанровски богато и стилски разновидно. Освен проза и поезија, тој остави значајна трага и во македонската кинематографија, како сценарист и автор на филмски адаптации на класични и сопствени дела. Неговите текстови се препознатливи по лиричноста, симболиката и длабокиот интерес за човекот, историјата и моралните дилеми на времето.
Неговата кариера беше крунисана со највисоките државни и книжевни признанија, меѓу кои наградите „АВНОЈ“, „11 Октомври“ и „Браќа Миладиновци“. Иако по неговата смрт се појавија контроверзии поврзани со лустрацијата, македонската културна и научна јавност во голема мера застана во одбрана на неговото дело, истакнувајќи дека книжевниот и културниот придонес на Јаневски е неспорен и траен.
Дваесет и пет години по неговата смрт, Славко Јаневски останува фигура без која не може да се раскаже историјата на македонската литература. Тој беше не само писател, туку и градител – на јазикот, на институциите и на културната самосвест. Неговите книги и денес сведочат за времето кога македонскиот збор се избори за своето место и достоинство.
