Македонија, мала по територија и број на жители, но голема по геополитичко значење, се наоѓа на крстосница помеѓу два глобални играчи — Европската Унија и Соединетите Американски Држави. Додека двете се партнери, особено во безбедносната сфера, разликите во пристапот, визиите и интересите отвораат суштинско прашање: Кон кого ќе се наклони надворешната и внатрешната ориентација на Македонија?
ЕУ: Бавна интеграција со тешки услови
Македонија официјално го започна својот евроинтегративен процес уште во 2005 година. Од тогаш, патот е исполнет со реформски условувања, блокади (прво од Грција, потоа од Бугарија) и растечка фрустрација кај граѓаните.
Што нуди ЕУ?
- Долгорочна економска стабилност преку пристап до фондови и пазар од над 400 милиони луѓе.
- Политичка трансформација преку владеење на правото, реформи во судството и јавната администрација.
- Идентификација со европски вредности: демократија, човекови права, инклузија.
Но, реалноста е поинаква. Според анкетите, поддршката за членство во ЕУ опаѓа. Причината? Фрустрација од постојаното „поместување на целта“ и условувања поврзани со идентитетски прашања, како што се промената на Уставот и прифаќањето на „бугарски барања“.
САД: Стратегиски сојузник и безбедносен чадор
Соединетите Држави играат важна улога во македонскиот политички живот уште од независноста. Преку поддршката во 2001 година, членството во НАТО (2020), економски проекти и влијание врз политичките елити, САД се етаблира како доверлив сојузник.
Што нуди САД?
- Безбедносна гаранција преку НАТО.
- Брза поддршка за клучни проекти (енергетика, борба со корупција, дигитализација).
- Геополитичка стабилност и одвраќање од влијанија на Русија, Кина и други недемократски сили во регионот.
Но, САД не нудат алтернатива на европскиот пазар и не се замена за економската интеграција што ја нуди ЕУ. Тие се повеќе стратегиски и безбедносен партнер, отколку економски двигател за земјата.
Може ли Македонија да ги балансира двете?
Модерната дипломатија бара вештина на балансирање, а не избирање. Македонија се обидува да го задржи трансатлантскиот курс, останувајќи блиска со САД, додека продолжува да чекори кон ЕУ. Но, овој „влакнест“ пат бара голема дипломатска зрелост и цврст внатрешен консензус, кој често недостасува.
Предизвици пред изборот
- Идентитетски прашања – Дали државата ќе прифати нови отстапки за ЕУ интеграција?
- Политичка поларизација – Партиите имаат различни визии за надворешната политика.
- Јавен скептицизам – Сè погласни се гласовите што велат: „Ни ЕУ, ни САД – туку самостоен пат“.
Македонија не мора да избира или/или. Во реалноста, и ЕУ и САД се дел од истата западна рамка на која земјата веќе припаѓа преку НАТО. Вистинскиот избор е дали ќе остане активен и доследен актер во оваа рамка, со фокус на внатрешни реформи и зајакнување на институциите. Само тогаш, и со ЕУ, и со САД, Македонија може да биде победник.
