Полицијата има право да го одземе вашето возило во одредени случаи, кои се регулирани со повеќе закони. Важно е да се направи разлика помеѓу „привремено одземање“ (кое е почеста мерка што ја презема полицијата) и „конфискација“ (која најчесто е трајна мерка донесена од суд).
Еве ги случаите во кои полицијата може да го одземе вашето возило, врз основа на доставените законски одредби:
I. Привремено одземање на возило од страна на полицијата:
Полицијата има овластување за привремено одземање на предмети, вклучително и возила, во неколку ситуации:
- Поради техничка неисправност или истечена регистрација:
- Полициски службеник може да исклучи возило од сообраќај и привремено да го одземе до утврдување на техничка исправност, но не подолго од три работни дена. Доколку се утврди техничка неисправност која предизвикува голема бучава или ако сообраќајната дозвола е со истечен рок на важност од шест или повеќе месеци, возилото се одзема во времетраење од 90 дена. Трошоците за чување на возилото за целиот период паѓаат на товар на возачот од кого е одземено возилото. (Член 344 став (2) и (3) од Законот за безбедност на сообраќајот на патиштата).
- Како доказ во кривична или прекршочна постапка:
- Со судска наредба: Полицискиот службеник е овластен привремено да одземе предмети (вклучително и возила) со наредба на суд, во случаи утврдени со Законот за кривичната постапка. (Член 57 став (1) од Законот за полиција). Наредбата за привремено одземање на предмети ја издава судот по предлог на правосудната полиција или јавниот обвинител. (Член 194 став (2) од Законот за кривичната постапка).
- Без судска наредба (во итни случаи): Одземањето на предмети може да се изврши и без наредба на суд во следниве случаи:
- Кога постојат основи за сомневање дека се работи за предмет на кривично дело, прекршок или имотна корист прибавена со кривично дело или прекршок кој може да послужи како доказ во постапката, доколку постои опасност од одлагање. (Член 57 став (2) точка 1) од Законот за полиција). Во кривична постапка, доколку лицето кое се претресува изрично се спротивстави на одземањето, јавниот обвинител во рок од 72 часа од извршениот претрес ќе поднесе барање до судијата на претходна постапка за дополнително одобрување. Доколку судијата го одбие барањето, одземените предмети не може да се користат како доказ и веднаш се враќаат. (Член 196 став (1) и (2) од Законот за кривичната постапка).
- Во прекршочна постапка, овластени службени лица (вклучително и полицијата) можат привремено да ги одземат предметите кога ќе дознаат за прекршок и истите да ги предадат на Агенцијата за управување со одземен имот. Тие се должни во рок од 15 дена да поднесат барање за поведување прекршочна постапка до надлежниот суд. (Член 71 став (1) и (2) од Законот за прекршоците). Предметите можат да се одземат и пред донесувањето на одлуката за прекршокот. (Член 103 став (1) од Законот за прекршоците).
- Ако постои опасност од одлагање, правосудната полиција привремено може да одземе имот или предмети за да се спречи нивно користење, отуѓување или располагање. За преземените мерки мора веднаш да се информира јавниот обвинител, а преземените мерки мора да бидат одобрени од страна на судијата на претходна постапка во рок од 72 часа од нивното преземање. (Член 202 став (6) од Законот за кривичната постапка).
- Заради заштита на општата безбедност: Одземањето на предметот е неопходно заради заштита на општата безбедност. (Член 57 став (2) точка 2) од Законот за полиција).
- Кога лицето поседува предмет за самоповредување, напад или бегство: На лице на кое привремено му е ограничена слободата на движење, а поседува или може да употреби предмет за самоповредување, напад или бегство. (Член 57 став (2) точка 3) од Законот за полиција).
II. Постапување со привремено одземени возила:
- Привремено одземениот имот и предмети се предаваат на Агенцијата за управување со одземен имот веднаш, а најдоцна во рок од три дена од денот на одземањето. (Член 25 став (2) од Законот за управување со конфискуван имот, имотна корист и одземени предмети во кривична и прекршочна постапка).
- Агенцијата управува со привремено одземениот имот и предмети со согласност на судот (во кривична постапка) или самостојно (во прекршочна постапка), со цел да се заштити вредноста на имотот. (Член 7 од Законот за управување со конфискуван имот, имотна корист и одземени предмети во кривична и прекршочна постапка).
- Кога ќе престанат причините заради кои предметот бил привремено одземен, а кога со друг закон или одлука на надлежен државен орган поинаку не е определено, привремено одземениот предмет ќе се врати на лицето од кое е одземен. (Член 58 став (3) од Законот за полиција). Исто така, предметите привремено одземени во кривична постапка ќе му се вратат на сопственикот, односно држателот ако се запре постапката, а не постојат причини за нивно одземање. (Член 203 од Законот за кривичната постапка).
III. Конфискација (трајно одземање) на возило:
Директна конфискација (трајно одземање на сопственоста) на возило од страна на полицијата не е предвидена. Конфискацијата е мерка која се изрекува со правосилна судска одлука или одлука на друг надлежен орган. Полицијата може да учествува во процесот на привремено одземање на имот кој подоцна може да биде конфискуван.
- По судска одлука: По донесена правосилна одлука на судот или на друг орган со која се конфискува имот и имотна корист како принос од казнено дело или се одземаат предмети, судот, односно надлежниот орган, задолжително веднаш, а најдоцна во рок од три дена, ја известува Агенцијата и веднаш ѝ ги предава одземените предмети или конфискуваниот имот и имотна корист, доколку претходно веќе не се предадени во Агенцијата. (Член 26 од Законот за управување со конфискуван имот, имотна корист и одземени предмети во кривична и прекршочна постапка).
- Неподигнати привремено одземени предмети: Ако повиканото лице привремено одземените предмети не ги преземе во определениот рок, кој не може да биде подолг од шест месеци, Министерството за внатрешни работи може да организира нивна продажба кога за натамошната постапка не е надлежен судот или орган на државната управа, ако се заканува опасност од уништување или значително губење на вредноста на предметот или чувањето и одржувањето на предметот е поврзано со несразмерни трошоци или други тешкотии. Средствата од продажбата се депонираат на посебна сметка во Буџетот на Република Северна Македонија. (Член 59 од Законот за полиција). Ова е индиректен начин на трајно одземање на имотот, доколку сопственикот не го подигне.
- Непознат сопственик: Ако се најде туѓ предмет (вклучително и возило) кај обвинетиот, а не се знае чиј е, органот што ја води постапката ќе го објави описот на предметот. Ако сопственикот не се јави во рок од една година, предметот ќе се продаде, а парите ќе се внесат во Буџетот на Република Северна Македонија. Ако во рок од една година не се јави никој, предметот станува државна сопственост. (Член 204 став (1) и (5) од Законот за кривичната постапка).
- Предмети што мора да се одземат според Кривичниот законик: Предметите што според Кривичниот законик мора да се одземат, ќе се одземат и кога кривичната постапка нема да заврши со пресуда со која обвинетиот се огласува за виновен. Посебно решение за тоа донесува органот пред кој се водела постапката. (Член 529 став (1) и (2) од Законот за кривичната постапка.
Полицијата, како орган на државата, има право да го привремено одземе вашето возило во повеќе ситуации, најчесто поврзани со сообраќајни прекршоци (техничка неисправност, истечена регистрација) или како доказ во кривична/прекршочна постапка, особено кога постои опасност од одлагање. Овие привремени мерки се преземаат со цел да се обезбеди безбедноста во сообраќајот, да се заштити имотот или да се обезбедат докази за постапка.
Трајната конфискација на возило, односно трајното одземање на сопственоста, е мерка која се изрекува со правосилна судска одлука или одлука на друг надлежен орган, а не директно од полицијата. Полицијата може да иницира таква постапка или да изврши привремено одземање кое подоцна, по судска одлука или неподигање на предметот, може да резултира со трајно одземање.
