Во 2025 година се бележи јасен раст на бројот на лица кои стекнале високи академски звања, при што трендот покажува зголемен интерес за научно и постдипломско образование, но и значајна промена во структурата – особено во однос на родовата застапеност.
Според најновите податоци, вкупно 245 лица стекнале звање доктор на науки, што претставува пораст од 14 проценти во однос на претходната година. Овој раст не е само статистички, туку укажува на постепено зајакнување на научниот потенцијал во земјата, иако бројките сè уште се релативно скромни во споредба со европските стандарди.
Она што особено се издвојува е доминацијата на жените во академската сфера. Од вкупниот број доктори на науки, дури 147 се жени, што претставува околу 60 проценти. Овој податок ја потврдува веќе подолг временски тренд на зголемено учество на жените во високото образование и научно-истражувачката работа.
Кога станува збор за областите, најголем број докторски дисертации се одбранети во секторот здравство и социјална заштита, кој опфаќа над една четвртина од сите докторирани. Следуваат бизнисот, администрацијата и правото, како и инженерството и техничките науки. Ваквата распределба укажува на тоа дека интересот е најголем во области кои имаат директна практична примена и пазарна вредност.
Сепак, загрижува релативно малиот број доктори во информатичко-комуникациските технологии, каде што само шест лица стекнале докторска титула, и тоа со значително поголема застапеност на мажи. Во време на дигитална трансформација, ваквата бројка отвора прашања за капацитетите на државата да развива сопствен ИТ научен кадар.
Паралелно со докторските студии, значително поголем е бројот на лица кои стекнале магистерски и специјалистички титули. Во 2025 година, вкупно 1.855 лица се стекнале со вакви квалификации, од кои 1.558 се магистри, а 297 специјалисти. За разлика од докторските студии, овде растот е минимален – само 0.5 проценти во споредба со 2024 година, што може да укажува на стабилизација на овој сегмент од образовниот систем.
И кај магистерските студии доминираат жените, кои сочинуваат над 61 процент од вкупниот број магистри. Овој тренд дополнително го потврдува фактот дека жените сè повеќе се позиционираат како носители на академскиот развој.
Најголем интерес кај магистерските студии има во областите на бизнис, администрација и право, каде што се одбранети речиси една третина од сите трудови. Следуваат инженерството и техничките науки, како и општествените науки. Ова укажува на силна ориентација кон професии кои имаат директна примена на пазарот на труд.
Интересен е и податокот дека специјалистичките студии се концентрирани главно во здравството, што укажува на континуирана потреба од дополнителна стручна едукација во овој сектор.
Генерално, бројките за 2025 година покажуваат позитивен тренд во развојот на високото образование, но истовремено отвораат и неколку клучни прашања. Дали зголемувањето на бројот на дипломирани научни кадри е проследено со соодветни можности за нивно вработување и задржување во земјата? Дали образовниот систем успева да ги следи потребите на современата економија, особено во технолошките области?
Одговорите на овие прашања ќе бидат клучни за тоа дали овој раст ќе се претвори во реален развоен потенцијал или ќе остане само статистички показател без подлабоко влијание врз економијата и општеството.
