Со доаѓањето на 1 март, илјадници раце се украсуваат со црвено-бели конци – мартинки, еден од најпрепознатливите и најстарите обичаи на Балканот. Овој мал украс, кој се носи за здравје, љубов и бериќет, со векови го најавува доаѓањето на пролетта и победата на животот над зимата.
Во Македонија, мартинките не се само украс, туку и културно наследство од особено значење. Во 2019 година обичајот официјално беше прогласен за нематеријално културно богатство, а од 2017 година е дел и од репрезентативната листа на УНЕСКО.
Потеклото на мартинките е толку старо што не може прецизно да се датира. Истражувачите го поврзуваат со древните култови кон природата, плодноста и обновувањето на животот.
Во народниот календар 1 март е познат како Баба Марта, Летник или Првна Марта – ден кога започнува новиот природен циклус. Токму затоа мартинките се сметаат за амајлии што штитат од зло, несреќа и болести.
Според верувањата, тие се носеле и „за од змии“, односно како заштита при летните работи на поле.
Класичната мартинка е изработена од бел и црвен конец.
- 🔴 Црвената боја – крв, живот и сила
- ⚪ Белата боја – чистота, здравје и среќа
Традицијата налага најстарата жена во семејството да им врзува мартинки на децата – на раката, вратот или на облеката – како заштита од уроци.
Мартинките се носат сè додека не се здогледа првата ластовица, штрк или расцутено дрво.
Потоа се вадат и се оставаат под камен или на гранка од дрво.
Според народното гатање, ако под каменот има мравки – годината ќе биде плодна и бериќетна.
Се верува дека најголема среќа носи мартинка што ќе ја добиете од близок човек. Затоа и денес на 1 март роднините, пријателите и колегите си подаруваат мартинки – како симбол на љубов и почит.
Овој обичај постои и во Бугарија, Романија, Грција и Србија.
Но во Македонија мартинките ги носат сите – и деца и возрасни, и жени и мажи, што му дава посебна живост на обичајот.
Во некои краишта тие имаат и други имиња – молњак, м’лњак или мањак.
И покрај современиот начин на живот, мартинките и денес остануваат жив обичај што ги поврзува генерациите и го најавува најубавиот период од годината.
Мали по форма, но големи по симболика – тие се потсетник дека здравјето, љубовта и новиот почеток секогаш доаѓаат со пролетта.
